مبانی کمک فنر دوچرخه

کمک‌فنر دوچرخه موجب کنترل، کشش و راحتی بیش‌تر روی مسیرهای ریشه‌ای، سنگی و جاده‌های ناهموار می‌شود. کمک‌فنر یکی از فاکتورهایی است که روی لذت‌بخش بودن دوچرخه‌سواری موثر است.

در این مطلب به چگونگی عملکرد و جزئیات مربوط به کمک‌فنر پرداخته شده است.

دوچرخه با دو کمک‌فنر یا یک کمک‌فنر؟

اگر دوچرخه‌ای دارای کمک‌فنر باشد (دوچرخه‌های کوهستان) ممکن است یک یا دو کمک‌فنر داشته باشد که برای جذب ضربات از طریق فشرده شدن و مجددا به جای اول برگشتن عمل می‌کنند.

قصد خرید دوچرخه کوهستان دارید؟ شما باید بین دوچرخه با یک کمک‌فنر در جلو و دوچرخه با دو کمک‌فنر (یکی در عقب و یکی در جلو) انتخاب کنید. برخی تفاوت‌ها عبارتند از:

 

دو کمک‌فنر

یک کمک‌فنر

قیمت خرید

بالاتر

پایین‌تر

هزینه نگه‌داری

بالاتر

پایین‌تر

وزن

کمی سنگین‌تر

کمی سبک‌تر

مناسب برای مسیرهای

ناهموار با ریشه، سنگ و چاله

عریض‌تر، هموارتر، جاده‌های تند و آسفالت

بهترین برای

سواری سخت روی مسیرهای ناهموار؛ دوچرخه‌سواران با مشکلات مفصل یا کمر؛ سرازیری‌های شدید و ناهموار

استفاده چند منظوره؛ کارآمد برای صعود از سربالایی؛ مسیرهای نسبتا ناهموار

سازندگان دوچرخه خودشان کمک‌فنر تولید نمی‌کنند و از برندهای اصلی کمک‌فنر مانند Fox، RockSkox، Marzocchi، DT Swiss، SR Suntour و X-Fusion برای تجهیز دوچرخه‌ها استفاده می‌کنند.

ارتقاء سیستم کمک‌فنر

اگر کمک‌فنر جلوی شما به دلیل آسیب‌دیدگی نیاز به تعویض دارد لازم است این چهار مشخصه را برای تعویض آن بدانید:

  1. سازگاری محور:  چرخ جلوی شما دارای محور سریع باز شوی ۹ میلی‌متری، ۱۵ میلی‌متری یا ۲۰ میلی‌متری است؟ سایز درست محور برای چرختان را انتخاب کنید.
  2. جابجایی: بسیاری از فریم‌های دوچرخه برای میزان مشخصی از جابجایی کمک‌فنر جلو طراحی شده‌اند. میزان جابجایی روی مشخصات کنترل دوچرخه تاثیرگذار است. دوچرخه‌های کوهستان قدیمی‌تر دارای دو شاخ ۸۰ میلی‌متری بودند که امروزه به سختی پیدا می‌شوند. دو شاخ۱۰۰ میلی‌متری گزینه‌ی خوبی برای جایگزینی است اما دوشاخ ۱۲۰ میلی‌متری ژئومتری دوچرخه را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد و کنترل ایمن آن را دشوار می‌کند.
  3. لوله هدایت‌کننده: یک لوله هدایت‌کننده استاندارد صاف و دارای ابعاد ۱ تا ۱/۸ اینچ است. دوچرخه‌های خیلی قدیمی لوله ۱ اینچی داشتند؛ دوچرخه‌های جدیدتر لوله‌های هدایت‌کننده عریض‌تر یا باریک‌تر دارند. مطمئن شوید دوشاخ جدید با لوله هدایت‌کننده سازگاری دارد.
  4. نوع ترمز: اغلب دوچرخه‌های کوهستان دارای ترمز دیسکی هستند. اگر می‌خواهید دوشاخی که دارای ترمز معمولی است را عوض کنید، انتخاب‌های شما به مدل‌های ابتدایی محدود می‌شود مگر اینکه چرخ و ترمزهایتان را نیز ارتقا دهید.
هزینه کردن برای کارایی

می‌خواهید یک دوچرخه جدید بخرید؟ کیفیت کمک‌فنر اثر قابل توجهی روی قیمت آن می‌گذارد. می‌خواهید دو شاخ را عوض کنید؟ با گستره‌ای از قیمت مواجه خواهید شد. این‌ها مواردی هستند که هزینه کردن برای آن‌ها با ارزش است:

وزن کم‌تر: این مورد با حرکت از فنر سیم‌پیچی به فنر هوایی حاصل می‌شود.

تطابق بیش‌تر: مقایسه و تنظیمات فشرده‌سازی و بازگشت به شما اجازه می‌دهد کمک‌فنر را با توجه به وزنتان تنظیم کنید. این جابجایی قابل تنظیم به شما اجازه می‌دهد برای بالا رفتن از سربالایی و مسیرهای ناهموارتر آن را روی جابجایی کوتاه تنظیم کنید. قابلیت قفل شدن نیز معمولا روی کمک‌فنرها وجود دارد؛ یکی از ارتقاها کنترل قفل کردن کمک‌فنر روی دسته فرمان است.

کیفیت ساخت: گران‌ترین مدل‌ها دارای طراحی تکنیکی و ساخت فوق‌العاده هستند و با سرویس کردن منظم طول عمر بیش‌تری دارند.

کیفیت سواری: یک سیستم کمک‌فنر پاسخ‌گو سواری نرم‌تری را فراهم می‌کند. چطور متوجه آن شوید؟ مقایسه قیمت راهی قابل اعتماد است. دوشاخ‌های گران‌تر در مقایسه با دوشاخ‌های ارزان تجربه‌ی بهتری به شما می‌دهند.

توضیحات کمک‌فنر جلو

تقریبا تمام دوچرخه‌های کوهستان و دوچرخه‌های هیبرید یا کامفورت و کودکان مجهز به کمک‌فنر جلو هستند. تفاوت‌ها:

  • کمک‌فنرهای روی دوچرخه‌های کوهستان امکان تنظیمات دقیق دارند. تفاوت‌ها شامل نوع، میزان جابجایی، سختی و متد جذب ضربه هستند.
  • کمک‌فنر روی دوچرخه‌های هیبریدی و کودکان عملکرد ابتدایی را دارند و دارای تنظیمات کم یا بدون تنظیمات هستند.
نوع کمک‌فنر

رایج‌ترین نوع کمک‌فنر جلو “دوشاخ” است که شامل دو ستون متصل به چرخ جلو و لوله جلوی فریم است. یک استثناء، طراحی تک ستون چپی کنندال است. 

اجزاء

لوله هدایت‌کننده: دوشاخ را به فریم متصل می‌کند.

تاج: دو ستون را به هم متصل می‌کند.

ستون‌ها: هر یک به سمت داخل و خارج جابجا می‌شود؛ کار داخلی شامل چمبر هوا یا فنر، میله دمپر، روغن و سوپاپ‌ها است.

لغزنده‌ها یا پایین‌آورنده‌ها: هر یک به انتهای چرخ جلو و همچنین به ترمزها متصل هستند.

پایه‌های ترمز: برای ترمزهای معمولی، دیسکی یا هر دو.

شفت Uشکل: برای نگه داشتن محور چرخ. 

جابجایی

به مقدار فاصله حرکت کمک‌فنر هنگام فشرده شدن کامل گفته می‌شود. از آنجاییکه کمک‌فنر جلو از بخش‌های لوله‌ای متحد‌المرکز ساخته شده است، مقدار جابجایی کمک‌فنر برابر جابجایی چرخ است.

مقدار جابجایی

اینچ

میلی‌متر

نوع دوچرخه

۱-۲

۳۰-۵۰

دوچرخه‌های کودکان ۲۰ و ۲۴ اینچ

۲-۳

۶۰-۸۰

دوچرخه‌های هیبرید، دوچرخه کودکان ۲۴ اینچ

۴-۵

۱۰۰-۱۲۰

دوچرخه‌های کوهستان ترایال و کراس‌کانتری

۵-۶

۱۲۰-۱۶۰

دوچرخه‌های کوهستان تمام کوهستان‌

۸-۷

۱۸۰-۲۰۰

دوچرخه‌های کوهستان دانهیل

ممکن است کمک‌فنر به عنوان کم جابجاشو و زیاد جابجاشو تقسیم‌بندی شود:

  • کمک‌فنر کم جابجا شو (کم‌تر از ۱۲۰ میلی‌متر)
  • کمک‌فنر زیاد جابجاشو (بیش‌تر از ۱۲۰ میلی‌متر) بهترین انتخاب برای مسیرهای ناهموار و سرعت زیاد.هر چه کمک‌فنر جلو جابجایی بیش‌تر داشته باشد هنگام فرود کنترل بیش‌تری وجود دارد.

برخی کمک‌فنرهای جلو برای تطبیق‌پذیری بیش‌تر قابلیت تنظیم مقدار جابجایی را دارند. شما می‌توانید برای صعود این مقدار را کم کنید و برای پایین آمدن طول آن را زیاد کنید. تنظیم جابجایی نه تنها روی ظرفیت جذب ضربه دوچرخه اثرگذار است بلکه روی هدایت و کنترل آن نیز موثر است. هدایت سریع دوچرخه‌ای با مقدار جابجایی کم راحت‌تر است اما پایین آمدن از سرازیری با آن سخت‌تر است. هدایت دوچرخه‌ای با جابجایی زیاد کُندتر است ولی هنگام فرود از سرازیری پایدارتر است.

قطر ستون

یک دوشاخ خوب بدون انعطاف جانبی که می‌تواند هدایت و کنترل دوچرخه را دچار مشکل کند، ضربه‌ها را جذب می‌کند. قطر لوله‌های ستون روی این نرمی جانبی اثرگذار است. یک لوله باریک نسبت به یک لوله عریض در اثر نیروی یکسان انعطاف بیش‌تری دارد. در مقابل، لوله عریض سنگین‌تر است و برای جذب ضربات شدید‌تر ناشی از سرعت بالا در مسیرهای ناهموار و فرودهای پرشی، سخت‌تر است.

سازندگان دوچرخه دوشاخ مناسب که قطر و سختی مناسب را با توجه به نوع دوچرخه انتخاب می‌کنند.

نوع دوچرخه

قطر لوله ستون (میلی‌متر)

کودکان

۲۸

هیبریدی

۳۰

کراس‌کانتری و ترایال

۳۲

تمام کوهستان‌ها

۳۴-۳۶

دانهیل

۳۸-۴۰

دو متد رایج برای جذب ضربه توسط دو شاخ و سپس بازگشت به حالت عادی وجود دارد:

فنر سیم‌پیچ که سرعت فشردگی خطی، جذب ضربه استوار ارائه می‌کند. فنرهای سیم‌پیچی با سرعت‌های مقاومت مختلف  و برای دوچرخه‌سواران متوسط عرضه می‌شوند. اگر فنر سیم‌پیچی دوچرخه شما برای استایل دوچرخه‌سواری و وزن شما خیلی سفت یا خیلی نرم است، لازم است با فنری نرم‌تر یا سفت‌تر جایگزین شود.

فنر هوایی (هوای تحت فشار در چمبر) دارای سرعت فشردگی تصاعدی هستند به این معنی که بخش اول جابجایی نرم‌تر است و با اعمال فشردگی بیش‌تر سخت‌تر می‌شود. مزیت اصلی دوشاخ با فنر هوایی وزن کم‌تر است که به معنای نیاز به اعمال نیروی کم‌تر به هنگام پدال زدن و بخصوص هنگام صعود است.

 

فنر سیم‌پیچی

فنر هوایی

کارایی

خوب تا خیلی خوب

خیلی خوب

تنظیم‌پذیری

کم‌تر

بیش‌تر

قابلیت اطمینان

عالی

خیلی خوب

انتخاب مواد، طراحی و کیفیت ساخت همه روی کارایی دوشاخ اثرگذار هستند. 

تنظیمات دوشاخ

ممکن است دوشاخ بدون قابلیت تنظیم باشد یا یک یا تعداد بیش‌تری دکمه داشته باشد.

قفل کردن: بسیاری از دوشاخ‌ها دارای اهرم بالایی ستون هستند تا بتوان دو شاخ را قفل و از جابجایی آن جلوگیری کرد. این کار اتلاف انرژی را هنگام سواری روی سطوح هموار و آسفالت شده و هنگام صعود از سطوح ناصاف کاهش می‌دهد. از ارتقاءهایی که روی برخی دوشاخ‌ها انجام شده است یکپارچه کردن کنترل قفل دوشاخ روی دسته فرمان است.

پیش‌بارگذاری: دوشاخ با فنر هوایی دارای دکمه پی‌بارگذاری نست؛ در عوض دارای دریچه شریدر برای تنظیم فشار هوا است. یک پمپ شوک مخصوص برای این کار لازم است، از پمپ‌های لاستیک معمولی استفاده نکنید. دریچه ممکن است روی بخش بالایی ستون یا بخش پایینی لغزنده باشد.

تعدیل: علاوه بر فنر هوایی یا سیم‌پیچی، دوشاخ‌ها دارای میله تعدیل‌کننده و حمام روغن هستند تا سرعت فشردگی و بازگشت را اصلاح و سواری را نرم کنند. بدون تعدیل مناسب شما احساس خوبی از سواری نخواهید داشت و احساس می‌کنید یک چوب خشک روی چرخ هستید.

  • تعدیل فشردگی چگونگی جذب ضربه توسط فنر را کنترل می‌کند.
  • تعدیل بازگشت سرعتی که دوشاخ پس از فشردگی، باز می‌شود را کنترل می‌کند.
کمک فنر عقب

کمک فنر عقب فقط در دوچرخه‌های کوهستان دو کمک فنر یافت می‌شود. این کمک‌فنر کمک می‌کند لاستیک در تماس با زمین قرار گیرد، کنترل دوچرخه‌سوار بیش‌تر و خستگی او کم‌تر شود.

مثلث فریم عقب، که چرخ عقب را نگاه می‌دارد، دارای یک یا تعداد بیش‌تری نقطه محوری سات که اجازه می‌دهد چرخ در محدوده‌ای از حرکت جابجا شود. کمک‌فنر درون مثلث اصلی فریم قرار گرفته و یک انتهای آن به مثلق اصلی و انتهای دیگر آن به مثلث عقبی محوری متصل شده است.

همانند کمک‌فنر جلو، کمک‌فنر عقب نیز در مشخصات جابجایی، سیستم فنر و تنظیمات مختلف است.

جابجایی حرکتی: مقداری که کمک‌فنر عقب فشرده می‌شود. این مقدار معمولا کوچک است: ۱/۵ تا ۳ اینچ. کمک‌فنر در انتهای اهرم فریم است و چرخ عقب در امتداد اهرم است بنابراین جابجایی واقعی جرخ بیش تر از آنچه توسط جابجایی حرکتی نشان داده شده است خواهد بود.

جابجایی چرخ: در مقایسه با جابجایی جرکتی، جابجایی واقعی چرخ مشابه آنچه روی چرخ جلو یافت می‌شود است (این مقدار وابسته به نوع دوچرخه است). در یک دوچرخه دو کمک فنره، جابجایی چرخ‌های عقب و جلو یکسان خواهد بود.

سیستم فنر: فنر سیم‌پیچی یا هوایی است، همانند کمک‌فنر جلو. کمک‌فنرهای هوایی در دوچرخه‌های کراس‌کانتری و ترایال رایج هستند؛ کمک‌فنرهای سیم‌پریچی در دوچرخه‌های فریراید و دانهیل. دوچرخه‌های تمام کوهستان حد وسط هستند و ممکن است مجهز به یکی از این دو نوع باشند.

تنظیمات: مشابه کمک‌فنر جلو، گزینه‌های تنظیمات به مدل دوچرخه وابسته است.

ستاپ اولیه کمک‌فنر

مطمئن شوید کمک‌فنر شما به خوبی تنظیم شده است. در نظر داشته باشید که تمام تنظیماتی که اینجا به آن اشاره شده است روی تمام واحدهای کمک‌فنر قابل اجرا است. برای مدل‌های خاص از دفترچه راهنمای سازنده که معمولا در وبسایت سازنده موجود است استفاده کنید.

فشردگی اولیه (sag) به مقدار فشردگی کمک‌فنر توسط وزن دوچرخه‌سوار اشاره دارد. برای رسیدن به فشردگی اولیه که توسط سازنده پیشنهاد شده است فشار هوا یا پیش‌بارگذار فنر سیم‌پیچی را تنظیم کنید (برای کمک‌فنر جلو و عقب). فشردگی اولیه بصورت درصدی از جابجایی کل بیان می‌شود و بسته به نوع دوچرخه متفاوت است.

فشردگی اولیه به چرخ اجازه می‌دهد روی زمین بهتر نوسان کند. فشردگی اولیه بیش‌تر معادل است با سواری نرم‌تر.

تعدیل بازگشت مهم‌ترین تنظیم متعادل‌سازی است. 

نگه‌داری از سیستم کمک‌فنر

هر چیزی که حرکت می‌کند نیاز به نگه‌داری دوره‌ای دارد و کمک‌فنر می‌تواند حرکت زیادی داشته باشد.

  • از خراشیدگی جلوگیری کنید یا آن را کاهش دهید. اگر خراشیدگی ناشی از سنگ است، لبه‌های خشن را می‌توان با پاک کردن گرد و غبار و بوشینگ حذف کرد.
  • ستون‌ها را تمیز کنید. پس از هر بار سواری با یک پارچه نرم و محلول متوسط پاک‌کننده و چرخاندن آن دور لوله و تا قسمت پایینی، آن را تمیز کنید.
  • دفترچه راهنمای دوچرخه را برای نگه‌داری عمومی بررسی کنید. برخی استفاده از روغن سبک روی بخش بالایی لغزنده‌ها را پیشنهاد می‌کنند.

تعویض سیستم کمک‌فنر معمولا پرهزینه است و شما می‌توانید با بررسی دوره‌ای طول عمر آن را افزایش دهید. اگر بطور مداوم سواری می‌کنید بصورت سالانه یا پس از صد ساعت سواری برای سرویس اقدام کنید. سرویس مرتب عمر فریم دوچرخه را نیز افزایش می‌دهد.

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر حتما ره متخصص مراجعه کنید:

  • نشت روغن زیاد روی ستون‌ها و بالای لغزنده‌ها
  • بخش فنر هوایی هوا را نگاه نمی‌دارد
  • بازی کردن یا برخورد کردن ستون و لغزنده پایینی
  • هر گونه فشردگی یا مقاومت غیر معمول نسبت به عملکرد نرمال